Zener Diyot

Tek bir Zener diyot ile yapılan regülatörler fazla güç istemeyen devrelerde rahatlıkla kullanılabilir. Eğer devremiz fazla güç istiyorsa o zaman zener tek başına kullanılmaz. Bir regülatör devresinin referansı olarak kullanılır.

Şimdi basit bir Zener regülatör devresini inceleyelim

Vi kaynak gerilimi Vz zener geriliminden büyük olmalıdır. Vi değeri yaklaşık olarak Vz değerinden 1,2 yada 1,4 katı büyük olması yeterlidir. Zener üzerinden geçen Iz akım küçük zenerler için 10-20mA civarındadır. Daha doğru bir değer bulmak için mutlaka kataloga bakmak gereklidir. Burada zener üzerindeki voltaj ya zener üzerinden doğrudan okunur yada katalogdan bakılır. Örneğin BZX79C9V1 9,1V luk zener diyot olup doğrudan diyot üzerinden okunabilir. 1N960 diyoduda 9,1 voltluk zener diyot olup, zener voltaj değeri katalogtan bakılarak anlaşılır.

Yukarıdaki devremizde bilinmesi gereken nokta Rs direncinin nasıl bulunduğudur. Rs=(Vz-Vi)/I_z formülü ile bulabiliriz. I_z değeri küçük zener diyotlar da 10-20mA olarak alınabilir. Yukarıdaki devre çıkışında sabit bir voltaj elde edilecektir. Böyle bir devre bir regülatör devresi için referans voltajı olarak kullanılabilir. Şimdi yukarıdaki devreyi doğrudan bir elektronik devrenin regüle besleme kaynağı olarak kullanalım. Yani devreden biraz akım çekelim. O zaman yukarıdaki devremiz aşağıdaki şekle dönüşecektir.

Bu durumda zener üzerinden geçen akım sabit kalmakla birlikte Rs direnci üzerinden birde yük akımı geçmektedir.

O zaman I_RS=I_z+I_L
I_RS=10 + 90
I_RS=100mA olur.
Vz=9,1V yaklaşık 9V kabul edelim.
Rs=(Vi-Vz)/I_z+I_L
Rs=(12-9)/10+90
Rs=30 ohm bulunur.

Rs direncinin gücüde bulunmalıdır.
P_Rs=I_RS² x RS
P_Rs=0,12 x 30
P_Rs=0,3W dan büyük olmalıdır.
Burada seçilecek direnç 27 yada 33 ohm, 0,5W dir.

Bu örnekte dikkat edilecek konu, yük direncinin devreye sürekli olarak mutlaka bağlı kalması yada bir başka deyişle yük akımının mutlaka çekiliyor olmasıdır. Eğer yük direnci devreden çıkarılacak olursa, zener üzerinden geçen akım

Iz=(12-9)/30
Iz=0,1A akım olur.

Eğer buradaki zener bu akıma dayanacak güçte değilse bozulacaktır. Bu nedenle devredeki zener bütün akımda üzerinden geçirebilecek güçte olmalıdır. Fakat bu bazen mümkün olmayabilir. Yada yük sürekli olarak devreye bağlı olarak kalmalıdır.

---

Temel Elektronik Bölüm Fihristi

Temel Elektronik Konu Fihristi... »Temel Elektronik Ana Sayfa ----------------------------------------------------------- >İletkenlik-Yalıtkanlık... »İletkenler, Yalıtkanlar, Yarıiletkenler   Yarıiletkenlerde İletim   PN Bağlantısı ----------------------------------------------------------- >Devre Elemanları... »Diyot   Doğrultucular   Köprü Doğrultucular   Zener Diyot   Diğer Diyot Uygulamaları ------------------------ »Transistörler   Transistör   Temel Transistör Devreleri   Transistörlerin Çalışma Bölgeleri   Transistörlerin Bayaslaması   Transistörlü Yükselteçler   Çok Katlı Yükselteçler   Alan Etkili Transistör (FET)   FET Transistörün Bayaslanması   FET Transistörlü Yükselteç   MOSFET ------------------------ »Özel Yarıiletken Elemanlar   Tunnel ve Varicap Diyot   Thyristor   SCR (devam)   TRIAC, DIAC   TRIAC, DIAC uygulamaları ------------------------ »UJT (Unijunction - Tek Bağlantılı Transistör) ----------------------------------------------------------- >Soğutucular ----------------------------------------------------------- >Yükselteçler »Yükselteçler   A Sınıfı Güç Yükselteçleri   B Sınıfı Güç Yükselteçleri   Crossover Distorsiyon   RF Güç Yükselteçleri   Doğrusal Olmayan RF Yükselteçleri ------------------------ »İşlemsel Yükselteçler (Opamp)   İşlemsel Yükselteçler   Karşılaştırıcı ve İzleyici   Eviren ve Evirmeyen   Toplayan ve Çıkaran   Tümleyici ve Türev Alıcı ----------------------------------------------------------- >Geri Besleme ve Osilatörler   Geri Besleme   741 le Geri Beslemeye Örnek   Colpitts Osilatör   Hartley Osilatör   Amstrong Osilatör   Kristal Osilatör

Bu yazı ANTRAK'ın web sitesinden alınmıştır. Hazırlayan (TA2CCS) Şahin Küliğ